U bent hier

Voorbeelden op de werkvloer

(Hoog)begaafde medewerkers, met een zeer interessant profiel en potentieel, die toch niet optimaal presteren en door een leek nooit als hoogbegaafde zouden worden herkend. We begrijpen goed dat dit verwarrend klinkt.

Aan de hand van 3 concrete, waargebeurde voorbeelden maken we één en ander duidelijker.

Voorbeeld 1: Lieve, een secretaresse van 38 jaar met een bachelor diploma

Lieve: "Na enige jaren werkervaring startte ik via een interim-contract als Sales Assistant bij een Amerikaans medical devices bedrijf, gespecialiseerd in cardiologie-toepassingen. Bij mijn aanwerving had ik gepolst naar doorgroeimogelijkheden en er was me verzekerd dat die er waren. De permanente positie die me beloofd was kon wegens omstandigheden niet doorgaan, maar omdat ze zo tevreden waren over mijn werk, kreeg ik toen een andere positie aangeboden in de afdeling clinical research.

Initieel was dit ook een administratieve functie, maar al snel kreeg ik – na het uitvallen van mijn manager – haar taken er bovenop. Dit was een nieuwe uitdaging waar ik me succesvol in vastgebeten heb. Hoe meer ik de job onder de knie kreeg, hoe sneller en efficiënter ik werkte en hoe meer verantwoordelijkheden ik erbij nam en kreeg.

Na een jaar of 2 was er van secretariaatswerk niet veel meer te bespeuren in mijn takenpakket. Echter op de vraag mijn titel aan te passen, kreeg ik steeds nul op request. Over de reden waarom werd steeds zeer vaag gedaan, tot het me op een zeker moment duidelijk werd dat er voor mensen die het bedrijf waren binnengekomen als secretaresse geen carrièreplanning voorzien was. Meer nog, promotie was zelfs niet mogelijk.

Ik kreeg steeds hele goede evaluaties en werkte zo efficiënt dat ik het dubbele aankon van de normale workload. Deze inspanningen werden in het begin op prijs gesteld, maar na verloop van tijd werden mijn workload en de overuren als vanzelfsprekend beschouwd en werd ik beoordeeld op de nieuwe standaard.

Deze situatie leidde enerzijds tot een vervreemding van mijn collega’s omwille van het gebrek aan tijd om minimale sociale contacten te onderhouden. Anderzijds was ik heel erg gefrustreerd omdat ik besefte dat mij een functietitel geweigerd werd enkel en alleen omwille van een ingangspositie als secretaresse in het bedrijf en het niet beschikken over een universiteitsdiploma. Het bedrijf wou ook geen precedenten scheppen, ook al had ik de competenties en capaciteiten.

De combinatie van gebrek aan sociale contacten – ik voelde me ongelofelijk verantwoordelijk om al mijn taken tot een goed einde te brengen – en de frustratie over mijn titel, hebben er uiteindelijk voor gezorgd dat ik volledig buiten het team gesloten werd en dat mijn reputatie door hen besmeurd werd.

Het werd me kwalijk genomen dat ik de titel van secretaresse niet meer wou dragen, omdat dit op mijn collega’s overkwam alsof die job voor mij te min was. Wat helemaal niet was wat ik dacht of voelde. In mijn ogen verdiende iedereen hetzelfde respect als mens, ongeacht welke functie die persoon had. Ik kon echter niet begrijpen dat ik bestempeld werd als secretaresse, terwijl mijn takenpakket overeenstemde met dat van een clinical data manager. Meer loon was zelfs niet nodig. Enkel een titel die overeenstemde met wat ik deed.

Zoals ik het zag, deed ik het werk van een bakker, maar dan wel met de titel ‘beenhouwer’; was ik blond en werd ik omwille van politieke of andere redenen als bruinharig bestempeld. Mijn wens om een vlag te hebben die de lading dekte, had niets te maken met ambitie, hiërarchisch niveau, prestige of wat dan ook. Het had enkel te maken met te weten waar ik thuishoorde in het organogram in plaats van in een halfslachtige rol te zitten waar ik me niet goed in voelde.

Ik voelde me in die periode heel erg onbegrepen en miskend, zowel door collega’s als door het management. Ik werd bestempeld als ‘ambitieus’ op een manier die overkwam alsof dit een heel erg vies iets was om te zijn, terwijl het er voor mij alleen ging om me erkend te voelen in de rol die ik al vervulde. Meer nog, ik vond zelf dat ik niet het talent had om een goede secretaresse te zijn, wat maakte dat ik me ongemakkelijk voelde in die rol.

Grappig eigenlijk dat de kruistocht naar een andere titel grotendeels geïnspireerd werd door faalangst, daar waar me nu net verweten werd op die positie neer te kijken.

Wat u kunt onthouden uit dit voorbeeld

Het bovenstaande voorbeeld toont heel duidelijk een aantal van de 'typische' eigenschappen van een (hoog)begaafde:

  • Lieve toont een zeer grote motivatie en doet meer dan de organisatie oorspronkelijk van haar verwachtte
  • Een zeer sterk ontwikkeld rechtvaardigheidsgevoel zorgt er uiteindelijk voor dat Lieve vertrekt. Het feit dat ze de titel niet krijgt die ze vindt dat ze verdient, geeft voor haar de doorslag om te vertrekken. De argumenten die de werkgever aanhaalt komen bij haar over als drogredenen die een andere 'agenda' doen vermoeden.
  • Lieve werkt voor 'haar' bedrijf alsof het voor zichzelf was. Die zeer zware inzet wordt door de collega's niet altijd begrepen en zorgde voor een sociaal isolement.
  • Het hoge werkritme en de kwaliteit van het afgeleverde werk zorgden ervoor dat collega's Lieve als een bedreiging gingen zien.

Wat had het bedrijf kunnen doen?

Hieronder suggereren we enkele mogelijke acties die ervoor hadden kunnen zorgen dat Lieve niet zou zijn vertrokken. De suggesties zijn slechts enkele van de mogelijkheden. Het is in dit voorbeeld zeker niet onze bedoeling om volledig te zijn.

Merk op dat de meeste van de acties helemaal niet zo ingrijpend zijn en helemaal geen grote wijzigingen in aanpak vragen.

  • De belangrijkste oorzaak voor het vertrek is de grote onduidelijkheid rond de promotiekansen. Als men bij aanwerving duidelijk had gemaakt dat de promotiekansen voor een secretaresse eerder beperkt zijn, dan had Lieve zelf de keuze kunnen maken of zij daar vrede mee kon nemen. Een open, eerlijke en duidelijke communicatie maakt een wereld van verschil.
  • Mensen belonen voor hun inspanningen en de capaciteiten die ze tonen is voor iedereen erg belangrijk. Voor (hoog)begaafde werknemers wordt dit echter nog scherper aangevoeld. Het gaat niet zozeer om geld. De onrechtvaardigheid van de situatie en het gevoel niet voldoende gewaardeerd te worden zijn bij hen doorslaggevend om meer drastische beslissingen te nemen dan vele andere collega’s in vergelijkbare situaties zouden doen.
  • Daarnaast is het ook belangrijk dat Lieve zelf een inzicht krijgt in haar eigen functioneren. Als zij leert begrijpen vanwaar haar onstuitbare werkkracht komt en de drang om de lat steeds hoger te leggen, kan ze ook leren inzien dat ze datzelfde niet van haar collega’s mag verwachten.  Het zou eveneens verklaren waarom anderen haar als een bedreiging zien. De communicatie met de collega’s zou beter kunnen verlopen en Lieve zou zich minder ‘anders’ voelen dan nu het geval was.

Eén van de belangrijke uitdagingen in de omgang met (hoog)begaafde werknemers is het herkennen van situaties die te maken hebben met hun (hoog)begaafdheid. Hier op de gepaste wijze op reageren voorkomt heel wat problemen en geeft meestal heel wat opportuniteiten om hun sterke eigenschappen naar boven te halen.

 

Voorbeeld 2: Vrachtwagenchauffeur Erik - geen diploma

Erik heeft het op school altijd zeer moeilijk gehad. Nadat hij voor de 3e keer een jaar moest over doen, besloot hij te stoppen met studeren.  School was aan hem gewoon niet besteed.  Erik: “ Ik begrijp gewoon de logica niet van een school. Ik heb er echt niets geleerd.”  Na een aantal jobs als arbeider, waar hij zich niet zo kon in vinden omdat hij dezelfde taken moest uitvoeren, begint hij bij een transportbedrijf.  In het begin vond hij ook die nieuwe job maar niets. Want ook een chauffeur doet eigenlijk altijd hetzelfde en er was nooit iets waarbij Erik moest nadenken. Maar dat gevoel veranderde. Na een tijdje krijgt hij zelfs plezier in zijn job.

Het viel hem wel op dat hij altijd de moeilijkste transporten voorgeschoteld kreeg: een levering waar met de vrachtwagen nauwelijks bij te geraken was, die was steevast voor Erik. Zijn leidinggevende had daarvoor de volgende uitleg: “Ik kan jou overal naartoe sturen  jongen. Jij hebt voor alle problemen zodanig creatieve oplossingen dat ik nooit een lading terugkrijg en dat ik op die tijd dat jij hier al werkt nog nooit een reclamatie van schade heb gehad, wat zeer uitzonderlijk is.”

Erik antwoordt: “Ik doe dit ook gewoon graag en ik maak er een sport van om mijn vrachtwagen ook door doorgangen met 2 cm spatie te manoeuvreren. Bij een moeilijke levering leef ik op. Vorige keer heb ik met 3 katrollen een hefsysteem in elkaar geknutseld om een lading buizen toch op de juiste plaats geleverd te krijgen.  Je mag mij die opdrachten zeker blijven geven.”

Dit voorbeeld laat zien hoe (hoog)begaafdheid zich vaak uit bij arbeiders. Erik heeft een job gezocht waar hij geïsoleerd kan werken en waar hij de lat voor zichzelf hoog kan leggen. Hij heeft het grote voordeel dat zijn baas op een goede manier met hem omgaat. Hij gebruikt hem voor de complexe opdrachten en neemt nu zelf opdrachten aan die hij in het verleden niet durfde aan te nemen. Hij overlegt hierover vaak met Erik zodat hij zich zeer betrokken en gerespecteerd voelt. De communicatie met Erik is altijd zeer open en rechtuit en daar geniet Erik van. Ondertussen werkt Erik 10 jaar bij dezelfde werkgever en hij doet zijn job nog steeds graag. Hij heeft er wel wat taken en verantwoordelijkheden bij gekregen, maar allemaal van dezelfde aard: complex en altijd anders, dat is wat Erik zo leuk vindt aan zijn werkgever. Hij heeft veel respect voor zijn werkgever omdat deze op een zeer authentieke manier met hem omgaat en hem benut naar zijn mogelijkheden.

 

Voorbeeld 3 - High Potential Lauren - TEW

Lauren werkt al 15 jaar voor een grote internationale onderneming waar zij al heel wat promotiekansen heeft gekregen. Sommige daarvan heeft ze aanvaard, andere heeft ze geweigerd.

Momenteel zit ze thuis met een burn out. Ze heeft net een grote promotie geweigerd.  Het is haar allemaal teveel geworden.

Lauren: “Keer op keer moet ik in meetings luisteren naar problemen die ik 5 jaar geleden al voorspeld heb. Ik heb daar toen al enkele oplossingen voor aangegeven maar daar heeft men niets mee gedaan. Nu is er plots haast bij en wordt mij gevraagd om de hele spoedoperatie te leiden. Mijn sterkte is dat ik complexe systemen zeer eenvoudig kan voorstellen en dat helpt om een team mee te krijgen.  Maar ik heb geweigerd. Niet uit wrok omdat men eerder niet wilde luisteren. Ik heb geweigerd uit angst. De faalangst is mij te groot geworden. Ik zie trouwens nu geen oplossing meer. Het enige wat we nu nog kunnen doen is de schade beperken en daar kan ik niet mee leven.  Mijn M+ wil dat ik deze job aanneem omdat ik de enige ben die dit aankan.  Knap eigenlijk hoe hoog men mij inschat. Maar ik weet zeker dat ik dit echt niet kan.  Ik heb in het verleden al vaak aan een job begonnen en mijzelf overtroffen maar hier kan het niet."

Wat u kunt onthouden uit dit voorbeeld

Dit voorbeeld toont heel wat eigenschappen van (hoog)begaafdheid:

  • Met hun divergente denkvermogen dat ook Lauren toont (door 5 jaar voor te zijn op de rest) geraken heel wat hoogbegaafden in de knoop.
  • Haar perfectionisme laat Lauren niet toe om deze job aan te nemen. Zij kan hier niet het resultaat behalen dat ze zelf zou willen. Haar M+1 verwacht dat ze de schade beperkt, maar dat is door haar perfectionisme onmogelijk.
  • Zij bezit een zeer grote mate van onzekerheid, zij denkt dat zij deze job niet aankan.
  • Haar rechtvaardigheidsgevoel dat er eerder niet naar haar geluisterd is geweest wegens drogredenen, weegt bij haar zwaar en belemmert haar beslissing om deze job aan te nemen.

Wat had het bedrijf kunnen doen?

  • Lauren heeft inzicht nodig in hoe zij in elkaar zit en waarom zij die job niet aanneemt. Wat zijn haar doelstellingen en wat zijn de doelstellingen van het bedrijf? Vanwaar komt haar faalangst en haar perfectionisme? Welke gevolgen kunnen divergent denken met zich mee brengen?
  • Haar M+1 toont geen begrip voor haar weigering en legt een zeer grote druk op haar. Hij kan niet begrijpen waarom zij dit niet doet. Haar prestaties in het verleden waren altijd schitterend.
  • Haar M+1 communiceert niet op de juiste wijze met haar. Hij kadert niet wat van haar verwacht wordt en dat maakt het voor haar zeer moeilijk